NGUYỄN ĐỨC THIỆN

NHỮNG PHÚT GIÂY MONG MANH

( Đọc tập thơ NHƯ NHỮNG CƠN MƯA của LÊ BÁ DUY-

NXB HỘI NHÀ VĂN - 2008 )

Chỉ cần hai con tem, loại 800 đồng một con là tập thơ NHƯ NHỮNG CƠN MƯA của Lê Bá Duy đã đến được với tôi. Nói như thế có nghĩa là tập thơ nó mỏng manh lắm, xinh xắn lắm và cũng hợp với túi tiền của một giáo viên có gan làm thơ và in thơ trong thời buổi cơ chế thị trường này. Thế mà, có tới 56 bài trong tập và những ca khúc phổ nhạc từ thơ Lê Bá Duy. Cảm giác mỏng manh và xinh xắn ban đầu khi cầm tập thơ Lê Bá Duy được chứng thực ngay sau khi tôi đọc xong tập thơ. Này là bài mang tên tập, bạn đọc thử xem có mong manh, xinh xắn không: " Lang thang/khắp/cõi đất trời/ Mang/ Hồn cát bụi/ kiếp người ngàn xưa/ Hóa thân/ vào những con mưa/ Tan/ Trong đất mẹ/ mới vừa / Tái sinh..." Phải với lối ngắt câu lục bát bây giờ nhiều người hay làm, bài thơ mới trải được kín trang. Cũng đúng như Kiều Trung Phương viết tựa cho tập thơ cũng chỉ mấy câu: " Thơ hay khác nào rượu quý/ một ít thôi/ cũng đủ say rồi". Ai đã đến Bình Định, nơi Lê Bá Duy đang sống và làm thơ, thử một chén rượu Bầu Đá xem, một chút thôi, đủ say đến tận chân tóc ấy chứ.

Thơ Duy không có những bài chao chát, chiêm nghiệm hay day dứt với cuộc đời mà chỉ có những phút giây chợt đến. Ai mà chẳng có những cái chợt đến, nhưng chẳng ai có thể làm công việc ghi lại cái chợt đến ấy. Nó sẽ vụt qua rất nhanh, giống như " vó câu qua cửa sổ". Trong chớp mắt, nó sẽ biết mất, không chỉ biến mất trong đời thường mà biết mất ngay cả trong ký ức của mỗi người. Thử một phút giây của Lê Bá Duy: " Ta nằm/ nghe lúa cựa mình/ nghe hương trò chuyện/ nghe tình xôn xao/ Nghe làn gió thoảng xạc xào/ Nghe mầm Xuân/ Tự thuở nào.../ lên xanh". Cái thoáng chốc ấy nó ứ đầy bao nhiêu cái có thật: nào là lúa, gió, nào là hương, tình, rồi mầm Xuân.... Nhưng cái có thật ấy đã chi phối nỗi lòng người làm thơ và làm bật lên cái mà người thơ thấy được chỉ trong thoáng chốc: " Nghe mầm xuân/ tự thuở nào.../ lên xanh". Mầm xuân  ấy không phải hôm nay có, mà có tự bao đời, từ ngàn xưa, lúc nào cũng được ấp ủ trên nền quê hương, để thoắt chốc có thể lên xanh, làm cho đất trời nhuận sắc. Chỉ thoáng chốc trong  thơ thôi, Lê Bá Duy đã cho chúng ta thấy một không khí bộn bề.

Đến đây có thể nói rằng, thơ Lê Bá Duy đã đến với những khoảnh khắc mong manh của cuộc đời. Không khai thác chi tiết mà chỉ là những nét chấm phá, nhưng nét nào ra nét đó, ấn tượng. Tôi muốn đến một bài thơ khác trong tập NHƯ NHỮNG CƠN MƯA của Lê Bá Duy. Tôi tin rằng khi làm bài thơ này, nếu không phải nơi  Duy đang sống thì nhất định Lê Bá Duy đã chí ít là một lần tắm mình trong khung cảnh của một vùng quê, mà ở đó có những cánh đồng làng, có cây lúa uốn câu, có con đường mòn hằn những nốt chân trâu, nhất là không thiếu ánh trăng quê thơ mộng với những cuộc hẹn hò và những nụ hôn thơm mùi lúa chín. Tất cả những cái ấy không vào thơ Lê Bá Duy. Mà nếu có mà được đưa vào thơ thì cũng trở thành cũ kỹ bởi quá nhiều người đã nói. Ở bài TÁT SAO, Duy viết: " Hai ta/ tát nước ruộng cao/ Bầu trời/ nhấp nháy ngôi sao bồng bềnh/ Gàu ta/ vục xuống thông dòng/ Múc sao sa/ thắp sáng đồng ruộng quê". Nào đâu có tát nước làm gì, rõ ràng đó là một cuộc hẹn hò. Tát nước thì làm sao biết sao trời nhấp nháy. Có chăng chỉ là vục gầu xuống cho mặt nước chao chiêng, làm những ngôi sao chao chiêng, cho gái, cho trai rúc rích cười thích thú. Và chính tiếng cười kia làm ấm ruộng, ấm đồng, trong ánh mắt yêu đương lấp lánh ánh sao trời. Chỉ hai mươi mấy chữ trong bài, đủ vẽ ra một tình yêu vùng thôn dã. Những nét chấm phá cứ thế trải dài trong cả tập thơ của Lê Bá Duy. Tình yêu còn có: " Phút giây/ trời đất sanh thành/ Tình yêu nở giữa mong manh cõi người" (KHÔNG ĐỀ) . Cũng nơi thôn dã: " Vầng  trăng/ hạt lúa chưa đầy/ Đã vương tình nghĩa/ của thầy mẹ em" ( HẠT LÚA- VẦNG TRĂNG). Rồi nỗi đau trước thiên tai: " Bão qua tôi/ Bão đã tan rồi/ Mà trái tim chưa xanh lại được..." ( CƠN BÃO ĐI QUA). Có những nét chấm phá khiến người ta ngơ ngẩn: " Nhớ nhau môi mắt hao gầy/ Trăng lúc khuyết/ lúc lại đầy cô đơn" ( MÙA HẠ KHÔNG EM) , hoặc: " Cách nhau một chớp mắt thôi/ mà em xa khuất/ làm tôi thẫn thờ..." . Yêu đến thế, say đến thế thì nồng nàn gì hơn.

Nói như thế không có nghĩa là cả tập thơ NHƯ NHỮNG CƠN MƯA của Lê Bá Duy chỉ là những mỏng manh xinh xắn, những nét chấm phá của cảm xúc. Anh đã dành tình cảm của mình cho mẹ, cho mùa xuân, cho những vùng đất anh qua, cho mái trường... Ngay trong những bài thơ có vóc dáng dài hơi cũng vậy, Lê Bá Duy vẫn chăm chút cho những nét riêng, không lớn giọng, không triết lý và không bắt người đọc phải ngẫm ngợi. Anh chuyển tải cảm xúc của mình đến người đọc bằng chính cảm xúc dễ gần gũi của mình. " Mùa xuân về tuổi cũng sang trang/ Bao mưa nắng gõ đời con lộp độp/ Đêm trừ tịch cháu con về xum họp/ Xuân trở mình rôm rốp vỡ thời gian" ( MẸ VÀ XUÂN). Đã nhiều người, rất nhiều người đã viết về XUÂN, nhưng viết đến độ xuân trở mình rôm rốp vỡ thời gian thì quả là chưa có ai.

Có một điều làm tôi áy náy khi đọc NHƯ NHỮNG CON MƯA của Lê Bá Duy mà bắt đầu chính từ sự mong manh, xinh xắn và chấm phá đã  trên đây. Trong tập có một số bài viết để tưởng niệm các bậc được xếp vào bậc vĩ nhân như Hàn Mạc Tử, Nguyễn Du, Phùng Quán, Trịnh Công Sơn, Xuân Diệu, Huy Cận.... Khi viết về họ, Lê Bá Duy vẫn với cách chấm phá có cái gì đó không ổn. Nếu chịu khó suy ngẫm hơn trước khi viết, Lê Bá Duy sẽ có cách viết thật riêng của mình, để không chỉ là thương nhớ, tôn vinh mà còn tới được cách viết mới hơn, lạ hơn có sức phát hiện về những bậc tài danh ấy. Nếu không thì cũng giống như bao nhiêu người khác đã viết.

" Giờ vui buồn với cơn mưa/ Tôi người ở trọ có thừa với quê/ Đêm đêm thao thức tìm về/ Chiêm bao tôi/ đắm sông thề/ hẹn em". Tôi xin mượn mấy câu thơ này trong bài: NHỚ QUÊ của Lê Bá Duy để kết thúc bài viết về thơ anh. Ta, ai cũng ở trọ thôi. Nhưng ta có cõi để tìm về. Ai cũng thế cả. Và khi ta đã tìm về thì quê chẳng chối từ ta. Nên cứ thao thức mà nhớ. Càng thao thức lại càng có thêm những dòng thơ.

Và mưa sẽ là miếng đất mầu mỡ để người thơ trải nghiệm những trang thơ của mình.

NGUYỄN ĐỨC THIỆN